Παρασκευή, 9 Νοεμβρίου 2012



Ξεσπάσματα θυμού σε παιδιά προσχολικής ηλικίας

Τα μικρά παιδιά δεν επικοινωνούν όπως οι ενήλικες. Δυσκολεύονται να επικοινωνήσουν το πώς αισθάνονται. Ακόμα και όταν κατακτήσουν το λόγο, κάποιες φορές μπορεί να δυσκολεύονται να εκφράσουν πώς νιώθουν, τι σκέφτονται και τι θέλουν. Συχνά, αποδιοργανώνονται, μπερδεύονται και εκνευρίζονται, με αποτέλεσμα να ξεσπούν με τρόπους που πολλές φορές κουράζουν ή/και φέρνουν σε δύσκολη θέση τους γονείς.
Τα παιδιά, συνήθως,  ξεσπούν με διάφορους τρόπους: κλαίνε, ουρλιάζουν, κλοτσάνε, πέφτουν στο πάτωμα, μουτρώνουν, κρατάνε την αναπνοή τους, χτυπάνε επίμονα το κεφάλι στο πάτωμα ή στον τοίχο, πετάνε πράγματα, τρέχουν να κρυφτούν, κλπ.  Οι λόγοι που ξεσπούν μπορεί να είναι: ότι βαριούνται ή νυστάζουν, είναι άρρωστα, βαριούνται να πάνε για ύπνο, αρνούνται να συμμορφωθούν στις εντολές των γονέων, τους ενοχλεί ο αδερφός/η αδερφή τους και δυσκολεύονται να διαχειριστούν την κατάσταση, κοκ. Επομένως, τα ξεσπάσματα οργής αποτελούν μία προσπάθεια των παιδιών να επικοινωνήσουν. Απλά δε γνωρίζουν το σωστό τρόπο.
Δυστυχώς, τέτοιου είδους συμπεριφορές δεν είναι ευχάριστες ούτε για τους γονείς ούτε για τα παιδιά. Οι γονείς ταράζονται, εκνευρίζονται, θυμώνουν κι απογοητεύονται, συνήθως κάνοντας την κατάσταση χειρότερη με τη δική τους αντίδραση. Τα παιδιά αγχώνονται, αποδιοργανώνονται και νιώθουν άσχημα με τον εαυτό τους. Και ενώ εκείνα έχουν την ικανότητα να ξεπερνούν το ξέσπασμά τους και να επανέρχονται σε μια κατάσταση ηρεμίας πολύ γρήγορα, ο θυμός και η απογοήτευση των γονέων, καθώς και η ντροπή που νιώθουν εφόσον το παιδί έχει ξεσπάσει με άσχημο τρόπο σε δημόσιο χώρο, πολλές φορές τους εξουθενώνουν.
Πώς να αντιμετωπίσετε τα ξεσπάσματα οργής των παιδιών
Όλα τα παιδιά προσχολικής ηλικίας αναμένεται ότι θα έχουν κάποια ξεσπάσματα από καιρό σε καιρό. Είναι όμως σημαντικό οι γονείς να τα αντιμετωπίζουν με τέτοιο τρόπο, ώστε να μειώνονται σε ποσότητα και ένταση.
1) Να θυμάστε ότι το ξέσπασμα του παιδιού αποτελεί έναν τρόπο να επικοινωνήσει μαζί σας.
Είναι σημαντικό να καταλάβει εκείνη την ώρα ο γονιός τι προσπαθεί να πει το παιδί, όταν συμπεριφέρεται με αυτόν τον τρόπο. Αν ανταποκριθεί εγκαίρως, θα μπορέσει να προλάβει την περαιτέρω έκρηξη και να λυθεί το πρόβλημα ειρηνικά. Συνήθως τα ξεσπάσματα των παιδιών αφορούν σε μία από τις ακόλουθες καταστάσεις:
  • Θέλω την προσοχή σου
  • Είμαι κουρασμένη/ος
  • Βαριέμαι
  • Πεινάω
  • Θέλω τα πράγματα να γίνουν με το δικό μου τρόπο
  • Δεν πήρα αυτό που ήθελα
  • Δε μπορώ να σου πω τι θέλω
  • Δε θέλω να σταματήσω να κάνω αυτό που κάνω
Καταρχήν, είναι σημαντικό να αξιολογείται η συχνότητα και η ένταση των ξεσπασμάτων, ώστε οι γονείς να έχουν σαφή εικόνα της συμπεριφοράς του απιδιού τους. Μια αποτελεσματική τεχνική είναι να κρατάνε οι γονείς ένα ημερολόγιο με τα ξεσπάσματα οργής του παιδιού τους. Εκεί θα πρέπει να σημειώνουν πότε έγιναν, τι τα προκάλεσε, πώς αντέδρασε το παιδί και τι συνέβη μετά (αντιδράσεις γονέων, έκβαση ξεσπάσματος). Με τον τρόπο αυτό θα μπορέσουν να καταλάβουν τις δυσκολίες του. Εάν π.χ. το παιδί κλαίει επειδή το αδερφάκι του, με το οποίο έπαιζε, του πήρε ένα παιχνίδι, μας δίνει ένα μήνυμα: ότι δυσκολεύεται να μοιράζεται τα παιχνίδια του. Επομένως, μας δείχνει σε ποιον τομέα χρειάζεται τη βοήθεια και την καθοδήγησή μας. Επομένως, πρέπει να του μάθουμε πώς να μοιράζεται και να επικοινωνεί με άλλα παιδιά, ώστε να μην του δημιουργείται τόση ένταση σε αντίστοιχες καταστάσεις και να επιλύει τις συγκρούσεις αρμονικά.
Είναι σημαντικό να σημειώνουν οι γονείς και τις δικές τους αντιδράσεις στο ημερολόγιο. Μπορεί, π.χ να παρατηρήσουν ότι αφοσιώνοντι πλήρως στο παιδί τη στιγμή που ξεσπάει, γεγονός που ενισχύει τη συμπεριφορά του, εφόσον τραβήξει την προσοχή τους.
2) Ελαττώστε τα ερεθίσματα που προκαλούν το ξέσπασμα.
Αν κατανοήσουμε τα βασικά ερεθίσματα που πυροδοτούν το ξέσπασμα του παιδιού μπορούμε να τα μειώσουμε ή να τα διευθετήσουμε με διαφορετικό τρόπο. Π.χ., εάν το παιδί χρειάζεται περισσότερη προσοχή από εμάς, προσπαθούμε να βρούμε τρόπους να του την δώσουμε με θετικό τρόπο, πριν αναγκαστεί να ξεσπάσει. Εάν, για παράδειγμα, ξεσπάει σε κλάματα όταν αρχίζει να βαριέται, μπορούμε να φτιάξουμε μαζί ένα πρόγραμμα δραστηριοτήτων που να το κρατάει απασχολημένο και να το διασκεδάζει. Με τον τρόπο αυτό προλαμβάνουμε το ξέσπασμά του και ενισχύουμε την υγιή ανάπτυξη του.
Πολύ συχνά, τα ξεσπάσματα του παιδιού είναι μία απάντηση στο ¨ΟΧΙ¨  του γονέα. Για να αντιμετωπίσουμε αυτή την κατάσταση θα ήταν καλό να του δίνουμε εναλλακτικές λύσεις, όταν του αρνούμαστε κάτι, αλλιώς πανικοβάλλεται και συγχύζεται. Για παράδειγμα, εάν δεν θέλουμε να περνάει πολύ χρόνο μπροστά στην τηλεόραση του προτείνουμε διάφορες άλλες ευχάριστες δραστηριότητες, όπως είναι μία βόλτα στο πάρκο ή ζωγραφική.
Εάν το παιδί ξεσπάει όταν του υπενθυμίζετε ότι πρέπει να σταματήσει να κάνει κάτι που του δίνει ευχαρίστηση-π.χ να σταματήσει να παίζει για να πάει για ύπνο-θα ήταν καλό να το προειδοποιείτε 5 λεπτά πριν τη διακοπή της δραστηριότητας, ώστε να έχει χρόνο να προετοιμαστεί.
3) Χρησιμοποιείτε αντιπερισπασμούς.
Όταν οι γονείς αισθάνονται ότι το παιδί τους είναι έτοιμο να ξεσπάσει, καλό είναι να χρησιμοποιήσουν κάποιο είδος αντιπερισπασμού για να τραβήξουν την προσοχή του και να το βοηθήσουν να εκφράσει αυτό που το απασχολεί με έναν περισσότερο αποτελεσματικό τρόπο. Για παράδειγμα, μπορούν να εμπλακούν σε μία ενδιαφέρουσα δραστηριότητα μαζί του και να του δώσουν την απόλυτη προσοχή τους.
4) Μην υποκύπτετε στα ξεσπάσματα.
Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας πρέπει να μαθαίνουν τα όρια. Η υπακοή στους κανόνες είναι μια δεξιότητα που είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη των παιδιών. Και επειδή η εκμάθηση αυτής της δεξιότητας δεν τους είναι ιδιαίτερα αρεστή και τα ξεβολεύει, τα ξεσπάσματα οργής είναι αναπόφευκτα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, είναι καλό να τα αγνοούν, όταν συμβαίνουν (αφού βεβαιωθούν ότι το παιδί δεν κινδυνεύει με κάποιο τρόπο). Πρέπει να απομακρυνθούν ή να κοιτάξουν το παιδί με ήρεμο ύφος, χωρίς να δίνουν ιδιαίτερη σημασία στη συμπεριφορά του. Καλό είναι να μην του μιλάνε κατά τη διάρκεια του ξεσπάσματος. Είναι σημαντικό να του δείξουν με τη στάση τους ότι το ξέσπασμά του δε θα επηρεάσει την απόφαση τους και δεν θα τραβήξει την προσοχή τους (ούτε θα τους θυμώσει ούτε θα τους εξουθενώσει). Είναι μια δύσκολη διαδικασία για το γονέα, ο οποίος χρειάζεται να οπλιστεί με πολύ υπομονή και αντοχή για να επιβάλει τα όριά του και να χειριστεί τη συμπεριφορά του παιδιού.
Κάποιοι γονείς επιλέγουν να δείξουν στο παιδί τις συνέπειες της ακατάλληλης συμπεριφοράς του, με το να του αφαιρέσουν ένα προνόμιο, π.χ. ένα παιχνίδι, μία βόλτα κλπ. Εάν επιλέξουν μία ανάλογη τεχνική πρέπει να τη χρησιμοποιούν αμέσως μετά το ξέσπασμα, ώστε το παιδί να κατανοήσει τη σύνδεση ανάμεσα στην πράξη του και τη συνέπειά της. Πρέπει να είναι ήρεμοι και δίκαιοι. Ο στόχος μιας τέτοιας ενέργειας είναι να βοηθήσει το παιδί να καταλάβει ότι υπάρχουν κανόνες, και συνεπώς συνέπειες όταν δεν τηρούνται οι κανόνες, και όχι να νιώσει ότι τιμωρείται, αυθαίρετα, από έναν πολύ θυμωμένο γονέα.
5) Αποφύγετε τη σωματική τιμωρία.
Καλό είναι οι γονείς να μη χρησιμοποιούν τη χειροδικία ως μέθοδο διαπαιδαγώγησης του παιδιού τους. Η σωματική βία αποτελεί ένα είδος (επιθετικού) ξεσπάσματος του γονέα και σε καμία περίπτωση δε μαθαίνει το παιδί να διαχειρίζεται τα δικά του ξεσπάσματα. Επομένως, πρέπει να αποφεύγεται η σωματική τιμωρία, να μην επιτρέπουν σε κανέναν να χτυπήσει το παιδί και να το προστατεύουν από το να χτυπήσει τον εαυτό του ή κάποιον άλλο.
Ακόμη, καλό είναι να αποφεύγουν εκφράσεις όπως «είσαι κακό παιδί», που το  κάνουν να αισθάνεται άσχημα. Αντίθετα, πρέπει να προσπαθούν να το επαινούν περισσότερο όταν φέρεται με επιθυμητό τρόπο, παρά να το επιπλήττουν για μία αρνητική του συμπεριφορά. Έτσι, το παιδί χτίζει την αυτοεκτίμησή του, αποκτά θετική εικόνα εαυτού και αυξάνονται οι πιθανότητες να εκδηλώσει θετικές συμπεριφορές.
6) Ανταμείψτε το παιδί όταν ηρεμήσει.
Όταν το  παιδί ηρεμεί, πρέπει να του δίνουμε του πολλή αγάπη και προσοχή και να του εξηγούμε ότι αυτή μας η στάση οφείλεται στο γεγονός ότι κατόρθωσε να ηρεμίσει. Αργότερα, σε μια ήρεμη στιγμή,  πρέπει να συζητάμε μαζί του για τη συμπεριφορά του. Για παράδειγμα, εάν άρχισε να μας χτυπάει και να κλαίει επειδή του ζητήσαμε να μαζέψει τα παιχνίδια του, του εξηγούμε γιατί είναι σημαντικό να μαζεύει τα παιχνίδια του και πώς θα θέλαμε να ενεργεί από εδώ και στο εξής. Στη συνέχεια, του ζητάμε, τη στιγμή που είναι ήρεμο, να τα μαζέψει. Το επαινούμε για τη συμπεριφορά του. Όταν το παιδί είναι ήρεμο μπορεί να καταλάβει καλύτερα τι του λέμε από όταν είναι θυμωμένο ή θλιμμένο.
7) Να είστε σταθεροί, δίκαιοι και συνεπείς.
Εφόσον θέλουμε να σέβεται το παιδί τους κανόνες που βάζουμε, είναι απαραίτητο να μένουμε σταθεροί στον τρόπο που διαχειριζόμαστε τα ξεσπάσματα οργής του. Εάν π.χ. τη Δευτέρα του επιτρέψαμε να δει 3 ώρες τηλεόραση δε θα καταλάβει γιατί την Τρίτη του επιτρέπουμε μόνο 30 λεπτά. Πρέπει να του αφιερώνουμε χρόνο για να του εξηγήσουμε πώς θέλουμε να συμπεριφέρεται και γιατί. Ίσως, τότε, οι γονείς να παρατηρήσουν ότι, στην προσπάθεια του να προσαρμοστεί στους κανόνες, τα ξεσπάσματα χειροτερεύουν. Αυτό συνήθως συμβαίνει επειδή δοκιμάζει τα όρια τους. Όταν συνειδητοποιήσει ότι τα όρια δεν αλλάζουν και η στάση τους χαρακτηρίζεται από συνέπεια, η συμπεριφορά του θα βελτιωθεί.
8) Μην αφήνετε τα ξεσπάσματα του παιδιού να επηρεάσουν τον τρόπο που νιώθετε για εκείνο.
Η αντιμετώπιση των ξεσπασμάτων οργής του παιδιού αποτελεί πηγή άγχους και στρες για τους γονείς. Εάν όμως αρχίσουν να κατηγορούν το παιδί  και να θεωρούν ότι κάτι δεν πάει καλά μαζί του ή ότι αυτοί δεν είναι καλοί γονείς, θα καταλήξουν να μην απολαμβάνουν το χρόνο που περνάνε μαζί του.
Πρέπει να θυμούνται: ένα ξέσπασμα από την πλευρά του παιδιού είναι ένα μεμονωμένο γεγονός και όχι σημάδι ότι το παιδί είναι κακό ή ότι εμείς είμαστε ανεπαρκείς.
Τα ξεσπάσματα είναι φυσιολογικά. Όσο εστιάζουμε την προσοχή μας στις όμορφες στιγμές με το παιδί, το επαινούμε για τις επιθυμητές συμπεριφορές του και περνάμε εποικοδομητικό χρόνο μαζί του, τα ξεσπάσματα θα μειώνονται αισθητά.

Πηγή: Freeman, D., & Freeman, J. (2009). Know your mind: Everyday emotional and psychological problems and how to overcome them. London: Pan Macmillan.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου